PNTL: Video Porno

Posted: May 27, 2011 in Media, Opiniaun

“PNTL ne’e atu hala’o lei no orden, PNTL la’os atu ba halo fali pornografia” dehan Prezidenti Parlamentu Nasional (PN), Fernando de Araujo Lasama, (DN, 21/04/2011).

Kouta iha leten ninia sintidu ba se los? Ba instituisaun PNTL ka governu? Ou ba oknum PNTL ka se? Kouta ne’e konvida ita hotu nia hanoin no espresaun ba kazu video porno ne’ebe oknum Polisia Nasional Timor-Leste (PNTL) komete. Maibe, tuir hau karik kouta iha leten nudar reflesaun klean ida ba governu, membru PNTL tomak, inklui Komandante Jeral PNTL rasik. Tanba saida mak hau dehan nudar reflesaun ida ba sira? Tanba durante instituisaun PNTL ne’e estabelese iha 2002 sempre hamosu duvidas no hahoris krizi konfiansa husi povu. Aktu supreza ida ne’ebe insituisaun PNTL komete mak krizi politika militar 2006 tanba sai nudar hun no abut ba krizi ne’ebe refere. Erro boot ne’e halo povu Timor-Teste tomak sai vitima. Maibe sira nafatin rai esperansa katak PNTL nudar sira nia istituisaun ne’ebe iha dignidade ne’ebe as hodi tane no garante soberania nasaun Timor-Leste.

Wainhira ita hare’e husi akontesementu pasadu ne’ebe PNTL komete, ita bele katak nudar lisaun moruk ida ba povu maubere tomak, inklui saudozu sira ne’ebe fo an ba mate hodi rai lulik ida ne’e hetan independensia. Karik, sira hein ho laran metin atu instituisaun PNTL bele aprende husi lisaun moruk ne’ebe iha hodi hadia no perpara an sai nudar instituisaun ne’ebe iha kredibilidade no profesionalizmu. Maibe, mehi no esperansa povu no saudozu hirak ne’e sai folin laek. Instituissaun PNTL hahu fila fali komete erro ne’ebe at liu tan iha fulan kotuk konaba video porno ne’ebe involve husi oknum PNTL. Erru ne’ebe amoral, erru ne’ebe halo ema tomak fo nia espresaun negativu ba instituisaun ne’e.

Mai ita hakat tuir tok akontesementu pasadu seluk ne’ebe sai meta ba publiku hodi kestiaona konaba inkapasidade no profesionalizmu PNTL, hanesan membru PNTL tiru mate kolega Valdamir iha Delta Nova, 2009, membru PNTL halo torturasaun ba joven Atauro, Leo Kamkose ne’ebe problema ne’e to’o iha Parlamentu Nasional. No, akontesementu lubuk ida ne’ebe rezulta ema oho malu nab-naban hafoin simu poder seguransa husi United Nation Police (UNPOL) iha 27 Marsu 2011. Husi korenti akontesementu ne’e ema barak fo nia hanoin lisuk katak instituisaun PNTL labele duni ka ladauk prontu atu simu responsabilidade seguransa internal iha nasaun ida ne’e. Mosu perguntas ida, tuir lolos banhira mak instituisaun PNTL bele sai profesional? No, se mak responsabliza? Ou, oinsa perpara PNTL sai insituisaun ne’ebe profesional? Karik nia resposta barak liu. Maibe, persiza iha resposta ida atu nune’e bele dada sai instituisaun PNTL husi imajen at ne’ebe iha.

Tanba saida mak persiza iha resposta ida? Mai ita halo reflesaun tok ba tempu pasadu. Karik tuir boot sira sala. Maibe ida ne’e mak hau nia hanoin duni. Katak, durante tinan 11 nia laran instituisaun PNTL sempre fo mensagen metan ba povu no nasaun ida ne’e. Mensagen metan hirak ne’ebe hau sita iha leten ladauk hetan solusaun, hahu fila fali ho publikasaun supreza boot hasoru instituisaun PNTL liu husi media konaba involvimentu oknum polisia iha video porno. Publikasaun supreza ne’e sai lia foun ba Jornal Diariu Nasional Head Line “Longuinhos Lamenta, Deskonfia Video Porno Oknum PNTL Espalha iha Publiku” (DN, 20/04/2011). Lia foun ne’e halo povu Timor-Leste hakfodak kahur ho hirus no triste. Sira tuur tane hasan hodi hare’e ninia instituisaun ne’ebe durante ne’e sira rai hela fiar no esperansa. Sira triste tanba instituisaun governu ne’ebe hari’i ho ruin no ran aswain sira ne’e sai fali autor ba hahalok amoral ne’ebe kontra objetivu ukun rasik an. Katak, defende kultura, no moris nudar povu ne’ebe iha degnidade humanu no la’os povu ne’ebe komunista.

Efeitu husi publikasaun supreza ne’e hetan reasaun oi-oin husi entidades tomak iha nasaun doben ida ne’e. Hahu husi Parlamentu Nasional, Universitariu, Igreza, Komando PNTL no Sosiadade Sivil iha Timor-Leste. Igreja rasik, liu husi Padre Parokia São Jose Aimutin, Pe. Pankratius Rehi Kandelu kondena maka’as hahalok amoral ne’ebe deskonfia involve husi oknum PNTL. “Se Karik ne’e mak los duni, hau hanoin ida ne’e kasihan teb-tebes, tanba ita hare’e husi aspeitu moral lolos sira mak atu defende maka’as povu atu labele monu ba hahalok amoral ne’e. Kuandu polisia mak hatudu hahalok at liu ba povu sira, hatudu dignidade instituisaun PNTL”, dehan nia, (DN, 21/04/2011).

Karik los. No, los duni. Video porno ne’ebe ho medida file 455, 225kb, size 444mb ne’ebe dadaun espalla iha publiku ne’e la’os deit hatun dignidade instituisaun PNTL maibe hatun mos dignidade governu no povu maubere tomak. Tanba insituisaun PNTL nudar instituisaun governu ne’ebe hari’i husi povu. Wainhira ita temi PNTL ne’e instituisaun governu, no governu ne’e mai husi povu maka ita bele katak hahalok oknum PNTL nain tolu; feto rua no mane ida ne’e estraga duni imajen povu Timor-Leste. Dala barak komando PNTL koalia rebo-rebo no renda-renda iha media katak PNTL nia misaun atu asegura povu nia moris husi tauk ida atan nian. No, hadook povu husi hahalok kriminal hanesan krimi organizadu, droga, prostituisaun no seluk-seluk tan. Maibe, oinsa bele realiza no fo valor ba misaun ne’ebe refere wainhira membru husi instituisaun PNTL ne’e rasik mak komete fali hahalak ne’ebe refere? Perzisa iha atensaun ka lae?. Karik se mak bele fo atensaun ba hahalok ida ne’e? Governu?, Komando PNTL ka se? Ida ne’e persiza ita tomak nia hanoin no sujestaun.

Atu haninin hau nia hanoin folin laek ne’e, hau koko atu husik hela hanoin ida ba governu liu-liu Sekertariu Estadu Seguransa atu fo atensaun seriu hodi fo sansaun ba oknum PNTL sira ne’ebe involve iha video porno ne’ebe refere. Tanba okum balun iha video porno ho durasaun 5:46 no fotografia JPG hamutuk tahan 104 ne’ebe dadaun espailha iha publiku ne’e sei servisu hela iha departementu Imigrasaun nian. Nune’e mos ba Parlamentu Nasional persiza hahu ona hanoin atu halo lei anti pornografia hodi nune’e bele evita hahalok hanesan iha futuru. Hikus liu, hau rai hela perguntas balun hodi hafanu ita hotu nia hanoin atu resposta. Alternativu saida mak governu persiza halo hodi evita aktu oknum PNTL seluk iha futuru? Persiza ka lae komando PNTL fo sasaun maka’as (pecat) ba oknum PNTL hirak ne’e? Ka, husik deit tanba publiku haluha tiha ona kazu video porno ne’e? Ita hein resposta husi sira ne’ebe iha kompetensia ba asuntu hirak ne’e. (**). (Kerek Nain Jornalista Investigativu**).

About these ads

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s